तत्त्व शास्त्र

धनहीनो न हीनश्च धनिकः स सुनिश्चयः ।विद्यारत्नेन हीनो यः स हीनः सर्ववस्तुषु ॥ 01 ॥ दृष्टिपूतं न्यसेत्पादं वस्त्रपूतं पिबेज्जलम् ।शास्त्रपूतं वदेद्वाक्यः मनःपूतं समाचरेत् ॥ 02...

मुक्तिमिच्छसि चेत्तात विषयान्विषवत्त्यज ।क्षमार्जवदयाशौचं सत्यं पीयूषवत्पिब ॥ 01 ॥ परस्परस्य मर्माणि ये भाषन्ते नराधमाः ।त एव विलयं यान्ति वल्मीकोदरसर्पवत् ॥ 02 ॥ गन्धः सुवर्णे फलमिक्षुदण्डेनाकरि...

अर्थनाशं मनस्तापं गृहे दुश्चरितानि च ।वञ्चनं चापमानं च मतिमान्न प्रकाशयेत् ॥ 01 ॥ धनधान्यप्रयोगेषु विद्यासङ्ग्रहणे तथा ।आहारे व्यवहारे च त्यक्तलज्जः सुखी भवेत् ॥ 02 ॥...

श्रुत्वा धर्मं विजानाति श्रुत्वा त्यजति दुर्मतिम् ।श्रुत्वा ज्ञानमवाप्नोति श्रुत्वा मोक्षमवाप्नुयात् ॥ 01 ॥ पक्षिणः काकश्चण्डालः पशूनां चैव कुक्कुरः ।मुनीनां पापश्चण्डालः सर्वचाण्डालनिन्दकः ॥ 02 ॥ भस्मना...

गुरुरग्निर्द्विजातीनां वर्णानां ब्राह्मणो गुरुः ।पतिरेव गुरुः स्त्रीणां सर्वस्याभ्यागतो गुरुः ॥ 01 ॥ यथा चतुर्भिः कनकं परीक्ष्यतेनिघर्षणच्छेदनतापताडनैः ।तथा चतुर्भिः पुरुषः परीक्ष्यतेत्यागेन शीलेन गुणेन कर्मणा ॥ 02...

आयुः कर्म च वित्तं च विद्या निधनमेव च ।पञ्चैतानि हि सृज्यन्ते गर्भस्थस्यैव देहिनः ॥ 01 ॥ साधुभ्यस्ते निवर्तन्ते पुत्रमित्राणि बान्धवाः ।ये च तैः सह गन्तारस्तद्धर्मात्सुकृतं...

कस्य दोषः कुले नास्ति व्याधिना को न पीडितः ।व्यसनं केन न प्राप्तं कस्य सौख्यं निरन्तरम् ॥ 01 ॥ आचारः कुलमाख्याति देशमाख्याति भाषणम् ।सम्भ्रमः स्नेहमाख्याति वपुराख्याति...

अनृतं साहसं माया मूर्खत्वमतिलोभिता ।अशौचत्वं निर्दयत्वं स्त्रीणां दोषाः स्वभावजाः ॥ 01 ॥ भोज्यं भोजनशक्तिश्च रतिशक्तिर्वराङ्गना ।विभवो दानशक्तिश्च नाल्पस्य तपसः फलम् ॥ 02 ॥ यस्य पुत्रो...

प्रणम्य शिरसा विष्णुं त्रैलोक्याधिपतिं प्रभुम् ।नानाशास्त्रोद्धृतं वक्ष्ये राजनीतिसमुच्चयम् ॥ 01 ॥ अधीत्येदं यथाशास्त्रं नरो जानाति सत्तमः ।धर्मोपदेशविख्यातं कार्याकार्यं शुभाशुभम् ॥ 02 ॥ तदहं सम्प्रवक्ष्यामि लोकानां...

कर्तुराज्ञया प्राप्यते फलम् ।कर्म किं परं कर्म तज्जडम् ॥ 1 ॥ कृतिमहोदधौ पतनकारणम् ।फलमशाश्वतं गतिनिरोधकम् ॥ 2 ॥ ईश्वरार्पितं नेच्छया कृतम् ।चित्तशोधकं मुक्तिसाधकम् ॥ 3...