तत्त्व शास्त्र

दातृत्वं प्रियवक्तृत्वं धीरत्वमुचितज्ञता ।अभ्यासेन न लभ्यंते चत्वारः सहजा गुणाः ॥ 01 ॥ आत्मवर्गं परित्यज्य परवर्गं समाश्रयेत् ।स्वयमेव लयं याति यथा राजान्यधर्मतः ॥ 02 ॥ हस्ती...

धनहीनो न हीनश्च धनिकः स सुनिश्चयः ।विद्यारत्नेन हीनो यः स हीनः सर्ववस्तुषु ॥ 01 ॥ दृष्टिपूतं न्यसेत्पादं वस्त्रपूतं पिबेज्जलम् ।शास्त्रपूतं वदेद्वाक्यः मनःपूतं समाचरेत् ॥ 02...

मुक्तिमिच्छसि चेत्तात विषयान्विषवत्त्यज ।क्षमार्जवदयाशौचं सत्यं पीयूषवत्पिब ॥ 01 ॥ परस्परस्य मर्माणि ये भाषंते नराधमाः ।त एव विलयं यांति वल्मीकोदरसर्पवत् ॥ 02 ॥ गंधः सुवर्णे फलमिक्षुदंडेनाकरि...

अधमा धनमिच्छंति धनमानौ च मध्यमाः ।उत्तमा मानमिच्छंति मानो हि महतां धनम् ॥ 01 ॥ इक्षुरापः पयो मूलं तांबूलं फलमौषधम् ।भक्षयित्वापि कर्तव्याः स्नानदानादिकाः क्रियाः ॥ 02...

अर्थनाशं मनस्तापं गृहे दुश्चरितानि च ।वंचनं चापमानं च मतिमान्न प्रकाशयेत् ॥ 01 ॥ धनधान्यप्रयोगेषु विद्यासंग्रहणे तथा ।आहारे व्यवहारे च त्यक्तलज्जः सुखी भवेत् ॥ 02 ॥...

श्रुत्वा धर्मं विजानाति श्रुत्वा त्यजति दुर्मतिम् ।श्रुत्वा ज्ञानमवाप्नोति श्रुत्वा मोक्षमवाप्नुयात् ॥ 01 ॥ पक्षिणः काकश्चंडालः पशूनां चैव कुक्कुरः ।मुनीनां पापश्चंडालः सर्वचांडालनिंदकः ॥ 02 ॥ भस्मना...

गुरुरग्निर्द्विजातीनां वर्णानां ब्राह्मणो गुरुः ।पतिरेव गुरुः स्त्रीणां सर्वस्याभ्यागतो गुरुः ॥ 01 ॥ यथा चतुर्भिः कनकं परीक्ष्यतेनिघर्षणच्छेदनतापताडनैः ।तथा चतुर्भिः पुरुषः परीक्ष्यतेत्यागेन शीलेन गुणेन कर्मणा ॥ 02...

आयुः कर्म च वित्तं च विद्या निधनमेव च ।पंचैतानि हि सृज्यंते गर्भस्थस्यैव देहिनः ॥ 01 ॥ साधुभ्यस्ते निवर्तंते पुत्रमित्राणि बांधवाः ।ये च तैः सह गंतारस्तद्धर्मात्सुकृतं...

कस्य दोषः कुले नास्ति व्याधिना को न पीडितः ।व्यसनं केन न प्राप्तं कस्य सौख्यं निरंतरम् ॥ 01 ॥ आचारः कुलमाख्याति देशमाख्याति भाषणम् ।संभ्रमः स्नेहमाख्याति वपुराख्याति...

अनृतं साहसं माया मूर्खत्वमतिलोभिता ।अशौचत्वं निर्दयत्वं स्त्रीणां दोषाः स्वभावजाः ॥ 01 ॥ भोज्यं भोजनशक्तिश्च रतिशक्तिर्वरांगना ।विभवो दानशक्तिश्च नाल्पस्य तपसः फलम् ॥ 02 ॥ यस्य पुत्रो...