તત્ત્વ શાસ્ત્ર

અષ્ટાવક્ર ઉવાચ ॥ આચક્ષ્વ શ‍ઋણુ વા તાત નાનાશાસ્ત્રાણ્યનેકશઃ ।તથાપિ ન તવ સ્વાસ્થ્યં સર્વવિસ્મરણાદ્ ઋતે ॥ 16-1॥ ભોગં કર્મ સમાધિં વા કુરુ વિજ્ઞ તથાપિ તે ।ચિત્તં...

અષ્ટાવક્ર ઉવાચ ॥ યથાતથોપદેશેન કૃતાર્થઃ સત્ત્વબુદ્ધિમાન્ ।આજીવમપિ જિજ્ઞાસુઃ પરસ્તત્ર વિમુહ્યતિ ॥ 15-1॥ મોક્ષો વિષયવૈરસ્યં બંધો વૈષયિકો રસઃ ।એતાવદેવ વિજ્ઞાનં યથેચ્છસિ તથા કુરુ ॥ 15-2॥ વાગ્મિપ્રાજ્ઞામહોદ્યોગં...

જનક ઉવાચ ॥ પ્રકૃત્યા શૂન્યચિત્તો યઃ પ્રમાદાદ્ ભાવભાવનઃ ।નિદ્રિતો બોધિત ઇવ ક્ષીણસંસ્મરણો હિ સઃ ॥ 14-1॥ ક્વ ધનાનિ ક્વ મિત્રાણિ ક્વ મે વિષયદસ્યવઃ ।ક્વ શાસ્ત્રં...

જનક ઉવાચ ॥ અકિંચનભવં સ્વાસ્થ્યં કૌપીનત્વેઽપિ દુર્લભમ્ ।ત્યાગાદાને વિહાયાસ્માદહમાસે યથાસુખમ્ ॥ 13-1॥ કુત્રાપિ ખેદઃ કાયસ્ય જિહ્વા કુત્રાપિ ખિદ્યતે ।મનઃ કુત્રાપિ તત્ત્યક્ત્વા પુરુષાર્થે સ્થિતઃ સુખમ્ ॥...

જનક ઉવાચ ॥ કાયકૃત્યાસહઃ પૂર્વં તતો વાગ્વિસ્તરાસહઃ ।અથ ચિંતાસહસ્તસ્માદ્ એવમેવાહમાસ્થિતઃ ॥ 12-1॥ પ્રીત્યભાવેન શબ્દાદેરદૃશ્યત્વેન ચાત્મનઃ ।વિક્ષેપૈકાગ્રહૃદય એવમેવાહમાસ્થિતઃ ॥ 12-2॥ સમાધ્યાસાદિવિક્ષિપ્તૌ વ્યવહારઃ સમાધયે ।એવં વિલોક્ય નિયમમેવમેવાહમાસ્થિતઃ...

અષ્ટાવક્ર ઉવાચ ॥ ભાવાભાવવિકારશ્ચ સ્વભાવાદિતિ નિશ્ચયી ।નિર્વિકારો ગતક્લેશઃ સુખેનૈવોપશામ્યતિ ॥ 11-1॥ ઈશ્વરઃ સર્વનિર્માતા નેહાન્ય ઇતિ નિશ્ચયી ।અંતર્ગલિતસર્વાશઃ શાંતઃ ક્વાપિ ન સજ્જતે ॥ 11-2॥ આપદઃ સંપદઃ...

અષ્ટાવક્ર ઉવાચ ॥ વિહાય વૈરિણં કામમર્થં ચાનર્થસંકુલમ્ ।ધર્મમપ્યેતયોર્હેતું સર્વત્રાનાદરં કુરુ ॥ 10-1॥ સ્વપ્નેંદ્રજાલવત્ પશ્ય દિનાનિ ત્રીણિ પંચ વા ।મિત્રક્ષેત્રધનાગારદારદાયાદિસંપદઃ ॥ 10-2॥ યત્ર યત્ર ભવેત્તૃષ્ણા સંસારં...

અષ્ટાવક્ર ઉવાચ ॥ કૃતાકૃતે ચ દ્વંદ્વાનિ કદા શાંતાનિ કસ્ય વા ।એવં જ્ઞાત્વેહ નિર્વેદાદ્ ભવ ત્યાગપરોઽવ્રતી ॥ 9-1॥ કસ્યાપિ તાત ધન્યસ્ય લોકચેષ્ટાવલોકનાત્ ।જીવિતેચ્છા બુભુક્ષા ચ બુભુત્સોપશમં...

અષ્ટાવક્ર ઉવાચ ॥ તદા બંધો યદા ચિત્તં કિંચિદ્ વાંછતિ શોચતિ ।કિંચિન્ મુંચતિ ગૃહ્ણાતિ કિંચિદ્ધૃષ્યતિ કુપ્યતિ ॥ 8-1॥ તદા મુક્તિર્યદા ચિત્તં ન વાંછતિ ન શોચતિ ।ન...

જનક ઉવાચ ॥ મય્યનંતમહાંભોધૌ વિશ્વપોત ઇતસ્તતઃ ।ભ્રમતિ સ્વાંતવાતેન ન મમાસ્ત્યસહિષ્ણુતા ॥ 7-1॥ મય્યનંતમહાંભોધૌ જગદ્વીચિઃ સ્વભાવતઃ ।ઉદેતુ વાસ્તમાયાતુ ન મે વૃદ્ધિર્ન ચ ક્ષતિઃ ॥ 7-2॥ મય્યનંતમહાંભોધૌ...