તત્ત્વ શાસ્ત્ર

॥ ઇતિ શ્રીમહાભારતે ઉદ્યોગપર્વણિ પ્રજાગરપર્વણિવિદુરહિતવાક્યે ષટ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ ॥ વિદુર ઉવાચ । અત્રૈવોદાહરંતીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।આત્રેયસ્ય ચ સંવાદં સાધ્યાનાં ચેતિ નઃ શ્રુતમ્ ॥ 1॥ ચરંતં હંસરૂપેણ મહર્ષિં સંશિતવ્રતમ્...

॥ ઇતિ શ્રીમહાભારતે ઉદ્યોગપર્વણિ પ્રજાગરપર્વણિવિદુરહિતવાક્યે પંચત્રિંશોઽધ્યાયઃ ॥ ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ । બ્રૂહિ ભૂયો મહાબુદ્ધે ધર્માર્થસહિતં વચઃ ।શ‍ઋણ્વતો નાસ્તિ મે તૃપ્તિર્વિચિત્રાણીહ ભાષસે ॥ 1॥ વિદુર ઉવાચ ।...

॥ ઇતિ શ્રીમહાભારતે ઉદ્યોગપર્વણિ પ્રજાગરપર્વણિવિદુરનીતિવાક્યે ચતુસ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ ॥ ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ । જાગ્રતો દહ્યમાનસ્ય યત્કાર્યમનુપશ્યસિ ।તદ્બ્રૂહિ ત્વં હિ નસ્તાત ધર્માર્થકુશલઃ શુચિઃ ॥ 1॥ ત્વં માં યથાવદ્વિદુર પ્રશાધિપ્રજ્ઞા...

॥ અથ શ્રીમહાભારતે ઉદ્યોગપર્વણિ પ્રજાગરપર્વણિ વિદુરનીતિવાક્યે ત્રયસ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ ॥ વૈશંપાયન ઉવાચ । દ્વાઃસ્થં પ્રાહ મહાપ્રાજ્ઞો ધૃતરાષ્ટ્રો મહીપતિઃ ।વિદુરં દ્રષ્ટુમિચ્છામિ તમિહાનય માચિરમ્ ॥ 1॥ પ્રહિતો ધૃતરાષ્ટ્રેણ દૂતઃ...

પુસ્તકપ્રત્યયાધીતં નાધીતં ગુરુસન્નિધૌ ।સભામધ્યે ન શોભંતે જારગર્ભા ઇવ સ્ત્રિયઃ ॥ 01 ॥ કૃતે પ્રતિકૃતિં કુર્યાદ્ધિંસને પ્રતિહિંસનમ્ ।તત્ર દોષો ન પતતિ દુષ્ટે દુષ્ટં સમાચરેત્ ॥ 02...

ન ધ્યાતં પદમીશ્વરસ્ય વિધિવત્સંસારવિચ્છિત્તયેસ્વર્ગદ્વારકપાટપાટનપટુર્ધર્મોઽપિ નોપાર્જિતઃ ।નારીપીનપયોધરોરુયુગલા સ્વપ્નેઽપિ નાલિંગિતંમાતુઃ કેવલમેવ યૌવનવનચ્છેદે કુઠારા વયમ્ ॥ 01 ॥ જલ્પંતિ સાર્ધમન્યેન પશ્યંત્યન્યં સવિભ્રમાઃ ।હૃદયે ચિંતયંત્યન્યં ન સ્ત્રીણામેકતો રતિઃ ॥...

યસ્ય ચિત્તં દ્રવીભૂતં કૃપયા સર્વજંતુષુ ।તસ્ય જ્ઞાનેન મોક્ષેણ કિં જટાભસ્મલેપનૈઃ ॥ 01 ॥ એકમપ્યક્ષરં યસ્તુ ગુરુઃ શિષ્યં પ્રબોધયેત્ ।પૃથિવ્યાં નાસ્તિ તદ્દ્રવ્યં યદ્દત્ત્વા સોઽનૃણી ભવેત્ ॥...

આત્માપરાધવૃક્ષસ્ય ફલાન્યેતાનિ દેહિનામ્ ।દારિદ્ર્યદુઃખરોગાણિ બંધનવ્યસનાનિ ચ ॥ 01 ॥ પુનર્વિત્તં પુનર્મિત્રં પુનર્ભાર્યા પુનર્મહી ।એતત્સર્વં પુનર્લભ્યં ન શરીરં પુનઃ પુનઃ ॥ 02 ॥ બહૂનાં ચૈવ સત્ત્વાનાં...

મુહૂર્તમપિ જીવેચ્ચ નરઃ શુક્લેન કર્મણા ।ન કલ્પમપિ કષ્ટેન લોકદ્વયવિરોધિના ॥ 01 ॥ ગતે શોકો ન કર્તવ્યો ભવિષ્યં નૈવ ચિંતયેત્ ।વર્તમાનેન કાલેન વર્તયંતિ વિચક્ષણાઃ ॥ 02...

સાનંદં સદનં સુતાસ્તુ સુધિયઃ કાંતા પ્રિયાલાપિનીઇચ્છાપૂર્તિધનં સ્વયોષિતિ રતિઃ સ્વાજ્ઞાપરાઃ સેવકાઃ ।આતિથ્યં શિવપૂજનં પ્રતિદિનં મિષ્ટાન્નપાનં ગૃહેસાધોઃ સંગમુપાસતે ચ સતતં ધન્યો ગૃહસ્થાશ્રમઃ ॥ 01 ॥ આર્તેષુ વિપ્રેષુ...